Recente wetenschappelijke studies hebben ons begrip van risico’s verder uitgebreid dan traditionele technische beoordelingen, door sociale, psychologische en bestuurlijke aspecten mee te nemen. Uit baanbrekend onderzoek van Slovic en collega’s (2016) blijkt al lang dat de risicoperceptie van het publiek niet alleen wordt beïnvloed door de statistische waarschijnlijkheid van een negatieve gebeurtenis, maar ook door kwalitatieve factoren zoals angst, onzekerheid en vertrouwen in instellingen. Deze studies benadrukken dat technische risicobeoordelingen, hoewel noodzakelijk, waarschijnlijk niet het volledige spectrum van zorgen van de getroffen gemeenschappen kunnen weergeven (Arning et al., 2024).
Het SEM-onderzoeksprogramma bouwt voort op kaders die in de hedendaagse literatuur worden besproken – waaronder inzichten van Sairinen et al. (2021) en Vanclay et al. (2015), die benadrukken dat risico’s in verband met mijnbouwactiviteiten veelzijdig zijn. Zo zijn technische risico’s zoals seismische activiteit, lekkages en explosies verweven met sociaal-economische en psychologische factoren. De beoordelingen van deze risico’s door burgers omvatten cognitieve, affectieve en morele dimensies die vaak verder reiken dan meetbare fysieke gevolgen. Deze beoordelingen worden gevormd door ervaringen met eerlijkheid, procedurele rechtvaardigheid en historisch vertrouwen (of wantrouwen) in het bestuur.
Het programma maakt onderscheid tussen directe effecten – zoals fysieke schade en gezondheidsrisico’s – en indirecte effecten, waaronder psychologische stress en sociale ontwrichting als gevolg van ontoereikend bestuur (bijv. Stroebe et al. 2022; Dückers et al. 2023). Bovendien onderstreept de literatuur over de sociale versterking van risico’s hoe aanvankelijke technische gebeurtenissen kunnen leiden tot bredere maatschappelijke gevolgen (Kasperson et al., 2013) . Zo kunnen zelfs kleine incidenten aanleiding geven tot verhoogde bezorgdheid bij het publiek, versterkt door berichtgeving in de media en het maatschappelijke debat, wat op zijn beurt weer van invloed is op de reacties van regelgevende instanties en beleidsmakers. Dit perspectief sluit aan bij bevindingen dat de impact van risicocommunicatie afhangt van het (lokale) evenwicht tussen kwantitatieve risico-informatie en kwalitatieve verhalen die recht doen aan de ervaringen van burgers.
SEM-01 is de eerste SEM-onderzoeksvraag in KEM. De onderzoeksvraag richt zich op: Wat is de huidige stand van de bestaande kennis (d.w.z. gepubliceerd onderzoek en grijze literatuur) over de risicoperspectieven van burgers ten aanzien van diverse mijnbouwactiviteiten en de maatschappelijke gevolgen daarvan? Welk verder onderzoek moet worden gedaan om de beleidsvorming met betrekking tot de maatschappelijke aspecten van de mijnbouw te ondersteunen?
Het onderzoek is medio 2026 van start gegaan en zal worden uitgevoerd door TNO.